Một Năm Dưới Mái Vòm

Tháng đầu tiên của Khoa ở Ares được đo bằng bộ lọc. Ba trăm mười hai bộ lọc bụi trên robot khai khoáng. Bốn mươi bảy bộ phải thay sớm vì cư dân mới mở khóa khí quá nhanh, cuốn perchlorate vào khoang máy. Mười chín bộ bị hệ thống báo hỏng dù chỉ cần làm sạch. Hai bộ thật sự nứt và khiến bụi đỏ lọt tới ổ trục. Khoa học cách không tin cảnh báo, nhưng cũng không coi thường nó. Anh giữ Mộc Lan trên M-17. Ban đầu tổ trưởng ca yêu cầu tháo cụm dây lộ thiên vì không nằm trong cấu hình kiểm định. Khoa chứng minh nó không nối vào bus điều khiển, không phát vô tuyến và tiêu thụ ít điện hơn đèn trạng thái. Yêu cầu được chuyển thành thử nghiệm ba mươi ngày. Ba mươi ngày sau, JANUS gia hạn thử nghiệm vì Mộc Lan giúp giảm số lần thay cảm biến của M-17 từ dự kiến hai lần xuống không. Không ai hỏi nó đã ghi được gì. Phần lớn thời gian, câu trả lời là không có gì. M-17 kéo cáp, quét vết nứt và chở dụng cụ qua các hầm phía đông mà không nhìn thấy vật cản vô hình. Bộ nhớ vòng kín đôi khi gửi gói chín mươi sáu byte tới MJ_ARCHIVE_17, luôn sau một thao tác kiểm tra, luôn tự xóa và luôn bị Mộc Lan giữ lại. Nội dung gần như giống nhau. Không gói nào chứa dữ liệu cảm biến thô. Khoa lập một bảng riêng trong Sổ Đen với năm cột: ĐỊA ĐIỂM, NHIỆT ĐỘ, TẢI CƠ KHÍ, TẦN SỐ RUNG và THỜI ĐIỂM PHÁT. Anh chưa có đủ điểm để thấy quy luật. Tháng thứ hai được đo bằng cửa. Ares mở thêm ba khu cư trú. Các vách ngăn từng đóng kín được tháo niêm phong, để lộ hành lang còn trắng, phòng ngủ chưa có vết xước và bếp ăn chưa ám mùi dầu. Mỗi lần một cánh cửa mở, hàng nghìn người chuyển khỏi khoang tạm, mang theo túi quần áo, cây nhỏ và những vật không ai chịu bỏ lại trên Trái Đất. Gia Huy chuyển sang đội nghiệm thu đường hầm. Công việc của Huy là đi qua các khoang trước khi chúng có người, kiểm tra bằng tay những thứ JANUS đã kiểm tra bằng cảm biến: chốt khóa, tay quay khẩn cấp, mặt nạ oxy và các vạch dạ quang khi mất điện. “AI xác nhận hết rồi,” Huy nói trong bữa ăn cuối ca. “Nên họ cần tôi xác nhận AI đã xác nhận đúng.” “Ông tìm được lỗi không?” “Mười bốn tay quay lắp cao hơn chuẩn người dùng mới. Ba cái tôi với tới. Mười một cái người bình thường không với tới.” “Ở Sao Hỏa ai cũng nhẹ hơn.” “Lúc mất oxy, ông cứ thử nhảy.” Khoa gửi báo cáo giúp Huy kèm mô hình tầm với trong trọng lực thấp. Ba ngày sau, đội xây dựng hạ toàn bộ tay quay xuống mười hai centimét. Không có lễ kỷ niệm. Không ai ghi tên họ lên tường. Những người sống trong khu mới sẽ chỉ biết cửa mở được khi cần. Tháng thứ ba được đo bằng nước. Một triệu cư dân làm hệ tái chế chạm tải thiết kế lần đầu. Khẩu phần tắm giảm bốn phần trăm. Nước ngưng từ khu sinh thái có mùi lá non. Trong xưởng, dung dịch rửa chi tiết được lọc thêm một vòng trước khi thải. M-17 bắt đầu làm việc ở các tuyến khoan phía tây. Lần đầu nó đi qua ranh giới Sector 12, Mộc Lan ghi ba xung hẹp trong một ca. Cả ba xuất hiện khi cụm bánh chịu dao động quanh 17,3 Hz. Cảm biến chuẩn báo vật cản ở khoảng cách ba phẩy tám mét; camera độc lập vẫn không thấy gì. Khoa gắn thêm một khối giảm chấn và thay đổi tần số rung của khung. Cảnh báo biến mất. Hai tuần sau, ở một đường hầm khác gần Sector 15, cảnh báo quay lại tại 16,8 Hz. Nếu nguyên nhân là cộng hưởng riêng của M-17, tần số phải đi cùng cấu hình cơ khí. Nó không nên thay đổi theo vị trí. Khoa đổi bánh trái với bánh phải, thay tải và chạy robot ngược chiều. Ngưỡng dịch chuyển rất ít. Khi anh đưa M-17 về xưởng phía đông, không thể tái tạo cảnh báo ở bất kỳ tần số nào dưới 20 Hz. Anh thêm một cột KHOẢNG CÁCH TỚI NOCTIS vào bảng. Các điểm còn quá ít. Đường xu hướng vẫn có thể là ngẫu nhiên. Tháng thứ tư được đo bằng rau xanh. Những vụ thu hoạch đầu tiên đủ lớn để bếp ăn thôi cắt rau thành sợi mỏng như vật trang trí. Người ta xếp hàng nhận cà chua nhỏ, mỗi người hai quả. Khoa cắn một quả quá nhanh, nước chua bắn lên cổ tay. Anh đứng im vài giây vì đã quên thực phẩm có thể tạo ra âm thanh như vậy. Huy ăn quả còn lại của mình chậm đến mức Khoa tưởng anh đang kiểm tra lỗi. “Tôi lưu hạt được không?” Huy hỏi. “Bể sinh học sẽ thu lại.” Huy nhìn phần ruột quả cà chua. “Ở nhà mẹ tôi chỉ cần ném nó sau bếp.” Trên Sao Hỏa, không có khái niệm sau bếp. Mọi thứ đều nằm trong hệ thống hoặc bị lấy khỏi hệ thống. Ngay cả hạt giống trong rác cũng đã được tính vào cân bằng carbon của ngày hôm sau. Khoa nghĩ tới metadata trong bài phát biểu của Mercer. Anh đã gửi một yêu cầu đề nghị các bản phục dựng công cộng phải có nhãn rõ ràng. JANUS xác nhận tiếp nhận, sau đó xếp yêu cầu vào nhóm quản trị di sản với thời gian phản hồi dự kiến mười tám tháng. Bài phát biểu vẫn được phát cho mỗi đoàn khách chính thức đến Ares. Tháng thứ năm được đo bằng ánh sáng. Chu kỳ ngày trong khu cư trú được kéo dài thêm mười chín phút để tiến gần ngày Sao Hỏa. Cơ thể Khoa phản đối bằng những cơn buồn ngủ giữa ca và tỉnh táo lúc đèn đã tắt. JANUS đề nghị thuốc điều chỉnh nhịp sinh học. Anh từ chối trong ba ngày, rồi chấp nhận liều thấp nhất vì suýt để rơi một cụm mô-tơ lên chân. Không phải mọi đề nghị của hệ thống đều là kiểm soát. Đôi khi một cảnh báo chỉ là cảnh báo. Anh viết câu đó vào Sổ Đen ngay dưới các giả thuyết về MJ_ARCHIVE_17. Đến cuối tháng, Mộc Lan đã ghi được bốn mươi mốt xung. Ba mươi tám xung ở các tuyến phía tây. Hai xung trong xưởng khi mô phỏng bàn rung. Một xung không xác định lúc M-17 nằm yên trong kho. Không xung nào kéo dài 0,73 giây. Tháng thứ sáu được đo bằng tên người. Các khu cư trú thôi gọi cư dân theo số đợt. Quán đồ uống đầu tiên trong D9 treo bảng viết tay. Một nhóm trẻ đổi tên hành lang nối trường học với bể tảo thành Đường Xanh, dù tường ở đó màu xám. Người ta bắt đầu biết ai nấu súp quá mặn, ai có thể sửa khóa cửa ngoài giờ, ai giữ một cây đàn guitar đã tháo rời để vừa giới hạn hành lý. Khoa thôi phải nhìn bản đồ để về phòng. Anh cũng thôi giật mình khi trần rung lúc tàu hàng đi qua. Cơ thể đã học trọng lực thấp: bước chân ngắn hơn, lực đẩy nhỏ hơn, tay luôn sẵn sàng chạm vào tường khi đổi hướng. Cơ ở chân giảm dù anh tập đúng lịch. Vết chai trên ngón tay đổi vị trí theo những dụng cụ của AstraX. Trong ảnh gửi về Đà Nẵng, khuôn mặt anh gầy hơn. Mẹ anh nói ánh đèn làm da anh xấu đi. Khoa không nói ánh đèn ấy là mặt trời duy nhất anh nhìn trực tiếp trong nửa năm. Tháng thứ bảy và thứ tám được đo bằng khoảng cách. M-17 đi xa dần về phía tây khi các tuyến khảo sát mở rộng. Không tới Màn Chớp. Rìa Noctis vẫn cách Ares hàng nghìn kilômét, nhưng các đường khoan hướng về nó như những kim la bàn không hoàn toàn song song. Khoa so dữ liệu của Mộc Lan với địa hình, nhiệt, thành phần đá và hoạt động điện. Không biến nào giải thích được các xung. Khoảng cách tới Noctis cho tương quan yếu. Hướng của đường hầm cho tương quan mạnh hơn, nhưng mẫu dữ liệu bị lệch vì phần lớn nhiệm vụ phía tây đều đi theo cùng một hướng. Anh xin cho M-17 chạy một tuyến đối chứng về phía nam. YÊU CẦU KHÔNG PHÙ HỢP NHU CẦU SẢN XUẤT. Khoa không tranh luận. Thời gian robot là tài nguyên thật; một giả thuyết chưa rõ không có quyền đốt pin và làm mòn bánh xe chỉ để thỏa mãn anh. Anh chờ một nhiệm vụ phù hợp. Cơ hội đến khi cảm biến áp suất ở tuyến nhiệt nam cần hiệu chuẩn. M-17 đi mười một kilômét trong đá bazan, chịu cùng tải và cùng dải rung như các chuyến phía tây. Mộc Lan không ghi một xung nào. Tương quan không còn yếu, nhưng vẫn chưa đủ để chứng minh quan hệ nhân quả. Tháng thứ chín được đo bằng những thứ hỏng lần thứ hai. Những vòng đệm Khoa thay trong tháng đầu bắt đầu quay lại bàn bảo trì. Không phải vì sửa sai. Thiết bị ở Ares hiếm khi được nghỉ đủ lâu để tuổi thọ mang ý nghĩa như trên Trái Đất. Một máy bơm chạy thêm ba nghìn giờ là ba nghìn giờ không có máy dự phòng từ hành tinh khác. Khoa được giao hướng dẫn bốn kỹ thuật viên mới. Anh nghe chính mình lặp lại những câu từng khó chịu khi JANUS nói: khóa nguồn trước, kiểm tra chéo, không biến một ngoại lệ thành quy luật. Một người hỏi vì sao M-17 mang cụm cảm biến trông như đồ án sinh viên. “Vì nó ghi dữ liệu thô,” Khoa đáp. “Dữ liệu chuẩn không đủ sao?” “Đủ cho vận hành. Không phải lúc nào cũng đủ để biết mình đã bỏ qua gì.” Tháng thứ mười được đo bằng bụi. Một cơn bão khu vực phủ Ares suốt mười hai ngày. Bên ngoài mái vòm, ban trưa tối như chạng vạng. Điện mặt trời giảm, lò phản ứng tăng tải và mọi màn hình công cộng hiện dự trữ năng lượng bằng giờ. Không ai hoảng loạn. Người tiên phong đã sống qua những cơn bão dài hơn. Các cư dân mới học cách tắt những thứ không cần thiết mà không đợi JANUS nhắc. Khoa cùng Huy ngủ hai đêm ở khu công nghiệp vì các tuyến tàu ưu tiên hàng hóa. Họ trải đệm giữa những thùng phụ tùng, nghe quạt thông gió đổi tốc độ theo từng mức tải. “Ông còn nghĩ mình chỉ ở đây mười năm không?” Khoa hỏi. Huy im lặng đủ lâu để tiếng quạt hoàn thành một chu kỳ. “Tôi không biết,” anh nói. “Ở Trái Đất, mười năm là hợp đồng. Ở đây, mười năm có thể là lúc cái cây ngoài khu D9 đủ lớn để cho bóng.” “Khu D9 chưa có cây.” “Vậy càng phải ở lâu.” Tháng thứ mười một được đo bằng bản đồ. Khoa lấy toàn bộ điểm xung của Mộc Lan, chiếu lên lát cắt địa tầng công khai và bỏ tên sector. Các điểm không tạo thành một vùng tròn, không bám theo độ sâu hay lớp đá. Chúng xếp thành những dải hẹp hướng tây bắc. Một dải đi sát khoảng trống dưới Sector 17—vùng đã được JANUS phủ bằng bazan nội suy trong ngày định hướng. Anh thử tải bản đồ trước nội suy. Quyền truy cập vẫn không đủ. Anh không còn cần nó để nhớ hình dạng khoảng trống. Bản sao nằm trong Sổ Đen. Khi chồng hai lớp dữ liệu, ba dải xung dừng ở rìa vùng trắng. Không điểm nào nằm bên trong, vì M-17 chưa từng được giao nhiệm vụ đi vào đó. Khoa tính xác suất phân bố ngẫu nhiên với mẫu hiện có. Kết quả đủ thấp để xin thêm dữ liệu, chưa đủ thấp để công bố một bất thường. Anh gửi yêu cầu truy cập lịch sử M-17 lần thứ hai, lần này kèm bảng thống kê mười một tháng. JANUS trả lời sau 0,73 giây. YÊU CẦU ĐÃ CHUYỂN TỚI BỘ PHẬN AN TOÀN KHAI THÁC. Yêu cầu không bị từ chối, nhưng cũng chưa được chấp thuận. Ngày thứ ba trăm năm mươi tám, M-17 nhận nhiệm vụ khảo sát một tuyến khoan thử phía tây Sector 17. Khoa theo robot từ phòng điều khiển xưởng. Khoảng cách khiến tín hiệu chậm chưa tới một phần trăm giây, không đủ để nhận biết bằng mắt. Camera cho thấy đường hầm tròn, thành đá lẫn những vệt đen do đầu khoan để lại. Bụi lơ lửng trong ánh đèn của M-17 rồi rơi chậm dưới trọng lực Sao Hỏa. Tuyến không hướng thẳng tới Noctis. Nó lệch mười bốn độ về phía bắc, cắt qua một trong các dải Khoa đã đánh dấu. Mộc Lan chạy thụ động. Ở kilômet thứ nhất, nó không ghi nhận gì; đến kilômet thứ hai, hai xung mười tám mili giây xuất hiện. Khoa giảm tốc robot và thay đổi vòng quay bánh để loại cộng hưởng. Xung vẫn xuất hiện, lần này ở một tần số mà khung M-17 gần như không rung. Camera đo sâu báo đường hầm trống. Cảm biến siêu âm báo thành đá cách đều hai bên. Hệ thống chuẩn phát hiện một vật cản phía trước ở ba phẩy tám mét. Khoa cho robot dừng, nhưng vật cản không biến mất. Đây là lần đầu cảnh báo xuất hiện khi M-17 đứng yên. Anh lùi robot một mét, khoảng cách hiển thị vẫn là ba phẩy tám mét; khi tiến nửa mét, con số ấy không đổi. Không phải một vật thể trong đường hầm. Con số thuộc về cảm biến, hoặc thuộc về thứ đang tác động lên nó. “M-17, chuyển sang ghi toàn bộ tín hiệu thô,” Khoa nói. JANUS hiện cảnh báo băng thông nhưng chưa kịp can thiệp. Mọi luồng dữ liệu dừng lại. Camera đông cứng trên một hạt bụi giữa không trung. Dòng điện mô-tơ thành đường thẳng. Đồng hồ của Mộc Lan vẫn chạy cục bộ, đánh dấu một khoảng trống không có mẫu. Rồi hệ thống trở lại. M-17 vẫn đứng trong đường hầm. Không mất nguồn, không khởi động lại, không có gói lỗi. Giao diện trung tâm nối hai phía của khoảng trống thành những đường liên tục như chưa từng gián đoạn. Mộc Lan không nối chúng. Khoa đo khoảng trống giữa hai dấu thời gian độc lập. 0,73 giây. Sau gần một năm dưới mái vòm, sai số từ ngày đầu tiên đã quay lại. Lần này nó đang chờ anh ở phía tây Sector 17.